ADANA’NIN COÄžRAFÄ° KONUMU
ADANA’NIN COÄžRAFÄ° KONUMU
Adana Ä°li 35-38 enlemleri ile 34- 46 doÄŸu boylamları arasında ve Akdeniz Bölgesi’nde yer almaktadır. Kuzeyinde Kayseri, doÄŸusunda KahramanmaraÅŸ ve Gaziantep, batısında NiÄŸde ve İçel güneydoÄŸusunda Hatay illeri bulunur. Güneyi 160 km.yi bulan Akdeniz kıyılarıyla sınırlanan ilin yüzölçümü, 17.253 km2′dir. Åžehir merkezinin denizden yüksekliÄŸi 23 m. Olan Adana’nın, AladaÄŸ, Ceyhan, Feke, Ä°mamoÄŸlu, Karaisalı, KarataÅŸ, Kozan, Pozantı, Saimbeyli, Seyhan, Tufanbeyli,Yumurtalık, YüreÄŸir olmak üzere 17 ilçesi 46 Belediyesi, 550 köyü bulunmaktadır.
YER ÅžEKÄ°LLERÄ°
Adana ili, yer şekilleri bakımından dağlık ve ovalık olmak üzere iki bölüme ayrılır.
DAÄžLIK ALAN
Ä°lin kuzeybatı, kuzey ve kuzeydoÄŸu bölümleri, Orta Toros adı verilen daÄŸ sistemi ile çevrelenmiÅŸtir. DoÄŸuda sınır, Toros sistemine giren Amanoslar’a dayanır. Orta Toroslar üzerinde üç ayrı daÄŸ sırası görülmektedir. Bunlar, batıdan baÅŸlayarak Bolkar DaÄŸları, AladaÄŸlar ve Tahtalı DaÄŸları’dır. Ayrıca Orta Toroslar’ın kuzeydoÄŸu uzantısını oluÅŸturan BinboÄŸa DaÄŸları, ilin sınırlarını aÅŸmakta, KahramanmaraÅŸ iline uzanmaktadır. Eski adı Bulgar DaÄŸları olan Bolkar DaÄŸları, batıda TaÅŸeli Platosu, doÄŸuda uzun bir oluk biçiminde uzanan ve jeologların EcemiÅŸ koridoru adını verdikleri derin bir kanyon ile sınırlanır. Batıda tepeciklerle baÅŸlayan Bolkar DaÄŸları, kuzeydoÄŸuya doÄŸru gidildikçe yükselerek belirgin bir daÄŸ sırası haline gelir. Yükselti, kütlenin batısında 2500 m. yi geçmediÄŸi halde (en yüksek tepeler 2474 m. ile Yüğlük Tepesi ve 2418 m. ile Kümbet Tepe), orta kesimlerde birden 3000 m. yi aÅŸar. (Aydos Dağı 3480 m.) KuzeydoÄŸuya gidildikçe, 3500 m. yi aÅŸan daÄŸların, en yüksek tepesi olan Medetsiz Tepesi de (3524 m.) bu kesimdedir. DaÄŸların üzerindeki diÄŸer önemli doruklar; Gavur Dağı (3.337 m.), Yıldız Tepe (3.314 m.), Meydan Dağı (3.132 m.) ve Hacıhalil Dağıdır (3.107 m.).:
KuzeydoÄŸu-güneybatı doÄŸrultusunda uzanan Bolkar DaÄŸları’nın uzunluÄŸu yaklaşık 150 km. geniÅŸliÄŸi ise yer yer 40-50 km. yi bulur ve EreÄŸli ovası ile Akdeniz kıyıları arasında aşılması güç bir duvar gibi yükselir. Akdeniz kıyıları ile İç Anadolu arasında da ulaşımı engelleyici bir set oluÅŸturan Bolkar DaÄŸları’nın doÄŸudan aşıldığı düzenli bir karayolu yoktur. BaÅŸlıca karayolları kütlenin kuzeyinden ve güneyinden geçer. Bunlardan doÄŸuda olanı, kara ve demiryolunun bir ölçüde birbirini izlediÄŸi EcemiÅŸ koridoru, bir de Antik ÇaÄŸ’daki adı ‘Pylae Ciliciae’ olan Gülek BoÄŸazı’dır. 
      İldeki daÄŸların en yüksek tepelerinin bulunduÄŸu AladaÄŸlar, kuzeydoÄŸu yönünde yaklaşık 100 km. uzanır. GeniÅŸliÄŸi ise 40 km. kadardır. Batıda Çakıt Suyu vadisi ile Pozantı ve Kırkpınar DaÄŸları’ndan, EcemiÅŸ Koridoru ile de Bolkar DaÄŸları’ndan ayrılır. AladaÄŸlar, Zamantı Suyu, EÄŸlence Deresi, Çakıt Suyu ve bunların kolları ile parçalanmıştır. DaÄŸların yamaçlarında gür kaynaklara rastlanır. Batı yamaçları doÄŸu yamaçlarına göre daha diktir. Kuzeye bakan yamaçlarda buzul aşındırmasının izlerine rastlanır. 3.200 m. yükseklikte görülen bu izler, boyları 1 km. yi geçmeyen küçük küçük buzullar halindedir. Genellikle vadileri izleyen bu buzullar, yer yer de küçük çaplı buzul gölleri oluÅŸturur. Bu göller yedi Göller adıyla anılır. YoÄŸun ormanlar ve çeÅŸitli bitki katlarıyla AladaÄŸlar’ın görkemli bir görüntüsü vardır. Bol sulu akarsuları ve yemyeÅŸil otlar ve ormanlarıyla özellikle yazın Akdeniz’in bunaltıcı sıcağından uzak, yaylalar kuÅŸağı gibidir. Bu daÄŸlar üzerinde yer alan Pozantı, Çamalan, Tekir, Bürücek yaylaları bir plato özelliÄŸi gösterirler.       AladaÄŸlar üzerindeki baÅŸlıca yükseklikler, Demirkazık Tepesi (3.756 m.) Torosan Dağı ve Kaldı Dağı (3.374 m.), Kol Tepesi (3.588 m.) ve Karanfil Dağı (3.059 m.) dir. Bunlardan Demirkazık Tepesi, Toros DaÄŸları’nın da doruÄŸudur.
Tahtalı Dağları
Seyhan Irmağı ile Zamantı (Sanvantı) ve Göksu kolları arasında uzanan daÄŸların tümüne denir. KuzeydoÄŸu-güneybatı doÄŸrultusunda uzanan bu daÄŸların üzerinde, Koç Dağı, SoÄŸanlı Dağı, Beydağı, Alaylı Dağı, Bakır Dağı gibi doruklar sıralanır. Tahtalı DaÄŸları Seyhan ve Ceyhan vadileri arasında uzanan BinboÄŸa DaÄŸları’yla birlikte eskiden antitoros denilen daÄŸların bir koludur. DaÄŸlar güneye doÄŸru vadilerle parçalanmış ve geçilmez bir görünüş almıştır. KuzeydoÄŸuda hemen hemen çıplak olan bu daÄŸlar güneye doÄŸru daha ormanlık bir bitki örtüsüyle kaplıdır. Orta Toros Sistemi içindeki daÄŸlar üzerinde Gülek BoÄŸazı’ndan baÅŸka, Kozan’ın AkçalıuÅŸağı Köyün’den sonraki Elmedere Geçidi bulunmaktadır.
OVALIK ALAN
Bütünüyle Adana Ovası adı verilen havzanın kalan bölümüne Çukurova, kuzeyde kalan bölüme ise yukarı ova Anavarza denir. Ä°ki ovayı Misis DaÄŸları ayırır. Tepe özelliÄŸi gösteren bu daÄŸların en yüksek noktası olan Cebelinur Dağı’nın yüksekliÄŸi 770 m. dir.
      Çukurova Türkiye’nin en geniÅŸ delta ovasıdır. Seyhan ve Ceyhan nehirleri ile Berdan (Tarsus) Çayı’nın getirdiÄŸi alüvyonlardan oluÅŸmuÅŸtur ve karışık yapılıdır. Sınırları coÄŸrafyacılar arasında tartışma konusudur. Bazılarına göre Yukarıova ile birlikte, güneydeki ovanın ikisine birden Çukurova denir. Yörede oturanlar da Çukurova adını bu geniÅŸ anlamıyla kullanırlar. Orta Toros eteklerinden Akdeniz’e kadar uzanan ovanın bütününü Adana Ovası adıyla anmak ve daha çok sayıda ova birimlerine ayırmak mümkündür. YüreÄŸir, Misis, Ceyhan, Haruniye, Osmaniye ve Yumurtalık ovaları gibi., Bu ovaların en büyüğü 205.000 hektar geniÅŸliÄŸindeki Ceyhan Ovası, diÄŸeri ise 125.000 hektarlık YüreÄŸir Ovası’dır. Ceyhan Ovası’nın denizden yüksekliÄŸi 20-50 m. YüreÄŸir Ovası’nın ise 0-50 m. arasında deÄŸiÅŸmektedir. Adana ovası, il topraklarının %27’sini kaplamaktadır.
AKARSULAR VE GÖLLER
      Seyhan ve Ceyhan il toprakları içinde yer alırlar. Rejimleri diÄŸer akarsular gibi düzensizdir. Seyhan Nehri (560 km), kuzeyde Toros DaÄŸlarından Zamantı Suyu adıyla çıkar, çeÅŸitli kollardan sonra Göksu ile birleÅŸerek Seyhan adını alır ve batıda İçel sınırında Deli Burnu’nda denize dökülür. Ceyhan Nehri (509 km.) Adana ve Akdeniz Bölgesi’nin ikinci büyük ırmağıdır. Elbistan’ın kuzeyindeki daÄŸlardan doÄŸar. Hurma suyu, Söğütlü Deresi, Göksu Çayı ile birleÅŸerek Ceyhan Irmağı yaklaşık 2500 yıl öncesine kadar, Seyhan gibi KarataÅŸ’ın batısında denize ulaşırken, sonradan Bebeli BoÄŸazını yararak doÄŸuya Dönmüş ve Ä°skenderun Körfezine dökülmeÄŸe baÅŸlamıştır. 1935 yılında meydana gelen taÅŸma sonucunda güneye YönelmiÅŸtir. O tarihten beri Hurma BoÄŸazında denize dökülmektedir. Ä°lde ülkenin önemli barajlarından olan Seyhan Baraj Gölünden baÅŸka, güneyde kıyıda da ağızlarla denize açılan Akyatan, Akyayan, Tuzlagölü gibi birkaç kıyı gölü ve AladaÄŸlar üzerinde Yedigöller adıyla anılan küçük buzul gölleriyle, karaisalı yakınlarındaki Barak köyü sınırları içinde Karstik Dipsiz Göl adı verilen alabalığıyla ünlü göller vardır. 
Ä°KLÄ°M
Adana, Akdeniz iklim özelliklerini taşır. Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlıdır. Bölgede meydana gelen yağışlar, genellikle yamaç yağışları ve gezici hava kütlelerinin karşılaÅŸması ile oluÅŸur. Ortalama yağış miktarı 625 mm dir. Yılın ortalama 74 günü yağışlı geçer. Yağışlar %51 kışın, %26 ilkbaharda, % 18 sonbaharda, %5 yazın düşer. Yazın havanın nemle yüklü olmasına karşılık, bazı yıllarda hiç yağış düşmediÄŸi görülür. Yazın bir alçak basınç merkezi olan Çukurova’ya denizden ve Toroslar’dan hava akımı olur. Böylece dinamik nedenli bir yüksek basınç merkezi oluÅŸur. Bir taraftan denizden gelen nemli hava, diÄŸer taraftan barajlar ve ovanın sulanması nedeniyle nem artar. Ä°klimin ve enlemin etkisiyle ısınan hava, birikim nedeniyle ağırlaÅŸtığı için yükselemez ve doyma noktasına ulaÅŸamaz. Böylece yazın nem yüklü sıcak bir hava görülür. Ortalama nisbi nem % 66 olmakla beraber, yazın % 90′ın üzerine çıkar. 37 yıllık ortalama sıcaklık 18.7 C’dir. En soÄŸuk ay Ocak, en sıcak ay AÄŸustos’tur. Ocak ayı ortalaması 9 C, AÄŸustos ayı ortalaması 28 C’dir. Ovanın sıcak olmasına karşılık, ilin topraklarında yükselti ve yüzey ÅŸekillerine göre iklim ÅŸartları çok deÄŸiÅŸir. Yağışlarda da deÄŸiÅŸme görülür. DaÄŸlık kesimde yağışlar doÄŸal olarak fazladır(Feke’de 930.5 mm. Saimbeyli’de 805 mm.) Ovada ender olarak görülen kar, daÄŸlarda erken baÅŸlar ve bazan aylarca kalır. Adana’da yılın 195.6 günü yaz günüdür. Bu günlerin 134.4′ü tropik gün olarak belirlenmiÅŸtir.
BİTKİ ÖRTÜSÜ 
Adana çevresindeki bitki örtüsü, Akdeniz iklim özelliklerini taşır. 700-800 m’ye kadar bodur aÄŸaçlardan oluÅŸan makiler görülür. Ancak, özellikle yerleÅŸim ve tarım alanlarının yer aldığı alçak düzlüklerde, doÄŸal bitki örtüsü insan eliyle büyük tahribe uÄŸramış, çoÄŸu yerde bütünüyle ortadan kaldırılmıştır. Daha önceleri bu yerlerin doÄŸal bitki örtüsünü, dayanıklı kızılçam ve bazı meÅŸe ormanları oluÅŸtururken, bütün Akdeniz bölgesinde geniÅŸ yayılma gösteren maki topluluÄŸu, ormanların yok edilmesi sonucu ortaya çıkmıştır. Ormanların ortadan kaldırılmadıkları yerlerde, hemen kıyı gerisinde baÅŸlayan ve 800 m’ye çıkan maki toplulukları içinde rastlanan küçük kızılçam orman kalıntıları, bu durumun kanıtıdır. 
800 m’den baÅŸlayan ormanlar, daha alçak düzeylerde yayvan yapraklı aÄŸaçlardan (çoÄŸunlukla meÅŸe), daha yükseklerde ise iÄŸne yapraklı aÄŸaçlardan (sedir) oluÅŸur. Yaz mevsiminin kuraklığı ve uzunluÄŸu bitki örtüsündeki çeÅŸitliliÄŸi azaltır. 2800 m’den sonra yavaÅŸ yavaÅŸ seyrelen sedir toplulukları, yerlerini Alp, alp altı ve Alp tipi çayırlara bırakır. Alp tipi çayırlar sayısız çiçekleriyle bir halı görünümündedir. 
JEOLOJÄ°
Adana ilinin genel jeolojik yapısı iki kesimde incelenir. Doğu Taridler kuşağı (Dağlık kesim), (Ovalık kesim) Doğu Taridler Kuşağı Alp dağlarının bir devamı olan Toros Dağları genç dağlar olup, III. Jeolojik dönemin ikinci yarısında meydana gelmiştir. Ancak ilk jeolojik dönem olarak kabul edilen Alt Kambriyene ait yüksek derecede metamorfizmaya uğramış sedimenter kayaçlarla başlamaktadır. Aladağlar genellikle, Karbonifer sonu ile Permiyen başı (yaklaşık 280 milyon yıl önce) ve Tebeşir Dönemi (yaklaşık 136-65 milyon yıl önce) kalkerlerinden oluşmuştur. Bu kalker kütleler arasında yer yer ultrabazik nitelikli efit kayaçlar bulunur. 
Tahtalı DaÄŸları’nın yapısına I. Zaman kıvrımlı ÅŸist ve kireç taÅŸlarıyla yeÅŸil kayalar hakimdir. Bolkar DaÄŸları’nın temelini de AladaÄŸlar gibi kar bonifer sonu ile Permiyen başına ait kireç taÅŸları oluÅŸturur. Pekçok kez deprem ve yanardaÄŸ etkinliklerine uÄŸrayan Bolkar DaÄŸları, III. Zamandaki Alp Dağı oluÅŸumuyla bugünkü biçimini almıştır. YerkabuÄŸundaki büyük yüzey ÅŸekillerinin oluÅŸumuna yol açan eguojenik hareketlerin Sonuncusu ise, daÄŸların günümüzdeki yüksekliÄŸine ulaÅŸmasını saÄŸlamıştır. Bolkar DaÄŸları’nın yüksek kesimlerinde IV. Zaman (Kuvaterner) a ait buzlaÅŸmanın izleri görülür. Adana Havzası III. zamanın sonlarına doÄŸru deniz ve kara kökenli sedimentlerin çökelmesi ile oluÅŸmuÅŸtur. Karışık yapılı bir delta olan Çukurova’nın güneyindeki bölüm, Halosende (y.10 bin yıl öncesinden bu güne) alüvyon yığılmasıyla yeni eklenmiÅŸtir. Bunun gerisinde Pleishosen’e (y. 2,5 milyon yıl 10 bin yıl önce) ait daha eski bir delta vardır. Bu eski deltanın yüzeyleri bugün üç ayrı taraça halinde yüksekte kalmıştır.