Ä°SCEHÄ°SAR ismi ile ilgili olarak, Anadolulun Türkler tarafından fethedilmesi yıllarına bakıldığında ÅŸu bilgilere rastlamaktayız.”Çin Tarihçilerine göre eski Türk ili (TÃœRKiSTAN) Hiyenigne (KOYUNLU)Devleti beÅŸ büyük hanlık ÅŸeklinde yönetiliyordu. Kuzey’de KARAHAN, Güney’de AKHAN, Batı’da KIZILHAN, Merkezde SARIHAN (ILHAN) , DoÄŸu’da GÖKHAN komuta ediyordu.”
Selçuklu hükümdarı I. Mesut döneminde Afyon civarında 300 yerleÅŸim bölgesi tespit edilmiÅŸ, yukarıda bahsedilen Türk boyları buralara iskan edilmiÅŸtir.Oturumuna tahsis edilen ulusun mensup olduÄŸu boy adına göre bu yörelerin adları konulmuÅŸtur.Bu beÅŸ boydan bölünerek Anadolu’ya gelenlerin yerleÅŸim alanları ÅŸunlardır: “KAR, KARACA, KARASAR, (KARAHÄ°SAR-AFYON) Ä°SCEKARAHÄ°SAR- (Ä°SCEHÄ°SAR) , KARACAÖREN, (BELKARAMIK), KARADÄ°LLÄ°, KARAYOKU�”
Bu bilgiler ışığında düşünüldüğünde , Ä°scehisar adı Karahan boyundan gelen Türklerin adı’dır.YaÅŸlıların zaman, zaman kullandıkları Ä°scekareser ÅŸeklindeki ifadelerden de bu hükme varmak mümkündür. Demek ki Türkler 800 yıl önce Anadolu’yu vatan olarak benimsemiÅŸlerdir. Karahanlı lar boyundan gelenler de yöreye Ä°scekaraser adını vermiÅŸlerdir. Zamanla bu isim Ä°scehisar’a dönüşmüştür.
Ä°SCEHÄ°SAR’IN TARÄ°HÄ°NÄ° AÅžAÄžIDAKÄ° DÖNEMLER HALÄ°NDE GÖREBÄ°LÄ°RÄ°Z.
1-ESKÄ° TUNÇ ÇAÄžINDA Ä°SCEHÄ°SAR : Ä°scehisar ilçesi çevresinde yapılan yüzey araÅŸtırmalarında höyüklerde rastladığımız en eski uygarlık izi eski Tunç dönemi uygarlığıdır. Ancak günümüze kadar bilimsel bir kazı yapılmadığı için kesin bilgilere sahip deÄŸiliz. Bu çaÄŸa ait olan ve yayınlara “BAÅžVURDU (ALANYURT) TESTÄ°SÄ°” olarak geçen insan biçimli testi, dinsel anlamda ana tanrıça Kübele’ ye sıvaların dökülerek adandığı kaptır.Bu kabın bölgemizde baÅŸka bir örneÄŸi bulunmadığı için önemi büyüktür. Bu nedenle uluslar arası sergilerde Afyon müzesini ve Afyon ilini temsil etmesi, önemini vurgulamaktadır.
2-HÄ°TÄ°T DÖNEMÄ°NDE Ä°SCEHÄ°SAR: Ä°lçe sınırları İçinde Seydiler Kasabası’na baÄŸlı Yanarlar mahallesinin Küpyeri mevkii adı ile anılan tarlada 1975-1976 yıllarında Ankara Ãœniversitesi Dil ve Tarih CoÄŸrafya Fakültesi Arkeoloji Bölümü, profesörlerinden Kutlu Emre tarafından yapılan bilimsel Arkeolojik kazı sonunda Hitit dönemine ait bir küp mezarlık bulunmuÅŸtur.
M.Ö. II. Bin yılı baÅŸlarında kullanılmış olan bu mezarlık Seydiler, dolayısıyla Ä°scehisar bölgesi’nde Hitit Uygarlığının varlığını göstermektedir. Bu kazıdan çıkan eserler Afyon Arkeoloji Müzesi’nde sergilenmektedir.
3-FRİG DÖNEMİNDE İSCEHİSAR : Seydiler Kasabasındaki kale, Kırkinler kayalığının üstünde bulunan Kurban çukurları ve Selimiye köyündeki İbrahim inleri adı ile anılan oyma tapınak içindeki Kybele kabartması, bu dönemin kalıntılarındandır.
4-ROMA VE BÄ°ZANS DÖNEMÄ°NDE Ä°SCEHÄ°SAR: Helenistik dönemde Dokimeon adıyla bilinen Ä°scehisar; bugünkü oturduÄŸu alan üzerine büyük Ä°skender’in generallerinden Frigra satrabı Antigon’ un , Åžuhut (SYNAADA) valisi Dokimos tarafından, ordusunda bulunan Makedonyalı askerlere barınak olarak garnizon ÅŸehri biçiminde M.Ö. 321 tarihinde kurulmuÅŸ ve bu nedenden dolayı Makedonyalıların Dokimeon’ u adıyla adlandırılmıştır. Tarihte kalabalık bir yerleÅŸim birimi olan Ä°scehisar’ın etrafı kale surları ile çevrili idi. Eskihamam mahallesindeki KapıaÄŸzı denilen mevkide bu kalenin tahrip olmuÅŸ saray bölümü mevcuttur.
Bugün, ilçe merkezinde bulunan Kocaköprü diye anılan tarihi köprü M.Ö.321-301 yılları arasında yapılmıştır. Kült merkezi olarak bilinen kahya tepesinde bir darphanenin kurulduÄŸu, Afyon ili Tarihi yazarı Süleyman GÖNÇER tarafından belirtilmektedir. Dokimeon’un büyük bir kent olduÄŸuna, günümüzde ilçe merkezinde bulunan büyük boy mimarı mermer direk ve taÅŸ sütunlar, heykeller tanıklık etmektedir.
Ä°mparator Jüstianos (M.S.532-537) yıllarında Ayasofya kilisesini yaptırmaya baÅŸladığında, Ä°scehisar’ daki Dokimeon mermer ocakları çalıştırılarak kilisenin yapımında Dokimeon mermeri kullanılmıştır.
5-SELÇUKLULAR DÖNEMÄ°NDE Ä°SCEHÄ°SAR: 1071 Malazgirt meydan muharebesini müteakiben Türk boyları Anadolu’ya yerleÅŸirken , Türk aileleri Afyon ve havalısını mekan tutarlar. Afyon’un Türk topraklarına katıldığı bu dönemde Ä°scehisar ‘a fetihten sonra Türk aileleri yerleÅŸmiÅŸtir. Ä°scehisar’ ın Müslümanlar tarafından yerleÅŸim yeri olarak kuruluÅŸu bu döneme rastlar. Ä°nsanımız tarafından kıymeti bilinemeyen Eskihamam, Ulu Camii, mektep ve medresesi Selçuklular döneminde inÅŸa edilmiÅŸtir. Bu tarihi eserlerin kıymetleri takdir edilmediÄŸinden hepsi de yerle bir edilmiÅŸ; Günümüze bir kitabe bile bırakılmamıştır. Selçuklular dönemi’ ne ait Ä°scehisar’ daki en eski bina, ibadet ve eÄŸitim amaçlı olarak kullanılan Çukur mahallesi’ndeki mescit’tir. Bu tarihi binanın, mihrabı, minberi de bulunan bir ibadethanesi olduÄŸu gibi , eÄŸitim faaliyetleri için ayrı, ayrı odaları’ da mevcuttur. Cuma Camisi Anadolu Selçukluları Dönemi’nde yapılmıştır. Medrese mahallesi’ndeki Ä°sceli medresesi ve Eskihamam , Türklerin bir beldeyi fethettikten sonra kurdukları, gelenekselleÅŸtirdikleri hizmet amaçlı birimlerdendir. Selçuklular döneminde Ä°scehisar adı kullanılmaya baÅŸlanmış ve bu isim günümüze kadar deÄŸiÅŸmeden gelmiÅŸtir.
6-OSMANLILAR DÖNEMÄ°NDE Ä°SCEHÄ°SAR: Osmanlılar döneminde Ä°scehisar, hizmet amaçlı Tekkeler, zaviyeler ve sifahaneler diyarıdır. Seydiler’de kuduz hastalığının tedavisini yapan Hasan-ı Basri , Göynük’te Molla AkÅŸemsettin ve Ä°scehisar’ da Kırkkavak’ ta Hasan Hüseyin gibi bilgin, toplumun saygı ve sevgisini kazanmış insanlar diyarıdır. Osmanlılar dönemi’nde Afyonkarahisari sahip sancağı olarak beÅŸ sancaktan biri ölürken , Ä°scehisar da bu idari iÅŸleyiÅŸin içinde yerini almıştır.
7-CUMHURÄ°YET DÖNEMÄ°NDE Ä°SCEHÄ°SAR: 1922 Yılı ilkbaharında Yunan askeri tümeni, Güzelim mevkisinde karargahını kurmuÅŸtur. Bir alay da Kırkkavak yanındaki Kavak Çukuruna oturmuÅŸtur. Bu yıllarda Ä°scehisar’ lılar Seydiler, Konarı , ve Kırkinlere Muhacir çıkmışlardır. Sakarya Meydan Muharebesini kaybeden Yunan askerleri Ä°scehisar’ ı da talan edip yakmak istemiÅŸlerdir. 26.AÄŸustos.1922′ de sabah erkenden Türk askeri AÄŸaçlıkepez’den ateÅŸe baÅŸlar. Türk topçusunun isabetli ateÅŸi sonucu, Yunan ordusunun paniÄŸe kapılıp dağılmasına sebep olur. Güzelim’dem Bahçecik Ä°stikametine kadar uzanan istihkamları terk ederek kaçar. Ä°scehisar’ lı bir yıl dışarıda Muhacir olarak yaÅŸadıktan sonra kendi beldesine dönmüştür.
Ä°stiklal savaşına Ä°scehisar’ dan askeri okul mezunu subay olarak, Molla Mehmet ve Hasan Efendi yedek subay olarak, Arif Hoca, Süleyman ÇavuÅŸ, Tıngır Mehmet, Molla Halil iÅŸtirak etmiÅŸlerdir. Her aileden askerlik yapabilecek yaÅŸta kim varsa bu savaÅŸa katılmıştır.
İSCEHİSAR 19.06.1987 TARİH VE 3392 SAYILI KANUNLA İLÇE OLMUŞ VE BUGÜNKÜ KONUMUNA KAVUŞMUŞTUR.