Paleolitik Dönemden Selçuklulara
Kars ili topraklarının tarihi, yapılan birçok arkeolojik kazı çalışmalarında yaklaşık iki milyon yıl öncesinde yaÅŸanan Yontma TaÅŸ Devri‘ne uzandığı görünmektedir. Bu devirdeki dönemlerden kalma şölyen-aşölyen tipte iÅŸlenmiÅŸ el baltalarına Susuz ilçesinde, Cilavuz Dersi düzlüklerinde rastlanmıştır. AÄŸzıaçık Suyu’nun batısında kalan düzlüklerde ve Ani ÅŸehrinde el baltaları ve büyük yongalar bulunmuÅŸtur. Özellikle Yazılıkaya MaÄŸaraları’nda bulunan duvar resimleri insanların yörede avcılık ve toplayıcılıkla uÄŸraÅŸtıklarını ortaya koymaktadır. Bu resimlerde daÄŸ keçileri, geyikler ve eÅŸekler çizilmiÅŸtir. Ä°.Ö. 9. yüzyılda Urartu Krallığı‘nın sınırları dahilinde olan il, Ä°.Ö. 7. yüzyılda Kimmerler ve Ä°skitler’in istilalarına uÄŸradı. Bu asrın ardından önce Medler’in daha sonra da Persler‘in egemenliÄŸine geçen topraklarda, Ä°.Ö. 1. yüzyılda Ermeni Tigranlar´ın hakimiyeti sürdü. Daha sonra Roma Ä°mparatorluÄŸu´nun yönetimine giren yöre sonra sırasıyla; Partlar, Arakslılar, Sasaniler, Bizanslılar ve Araplar’ın eline geçti. Bu topraklar 11. yüzyılda tekrar Bizanslılar daha sonra Selçuklular ve Gürcüler’in yönetimine geçti. Anadolu Selçukluları ve Gürcüler arasında el deÄŸiÅŸtiren yöre, 1239′da MoÄŸollar’ın, daha sonra sırayla Altınordu Devleti, Karakoyunlu, Timur ve yine Karakoyunlu, Akkoyunlu ve Safevi yönetiminde kaldı.
Osmanlı İmparatorluğu Dönemi
1534 yılında Kanuni Sultan Süleyman tarafından Osmanlı Devleti´ne katıldı. Kars 19. yüzyıla kadar birçok kez Ruslar ve Ä°ranlılar‘ın saldırısına uÄŸradı. Bu yüzyılda Ruslar ve Osmanlılar arasında el deÄŸiÅŸtiren yöre, 1877 yılında Ruslar tarafından alındı. 1918′de BolÅŸevik Ä°htilali’nin ardından yapılan Brest-Litovsk AntlaÅŸması ile Osmanlılara bırakıldı. Kısa bir süre sonra, önce Ermeni egemenliÄŸine giren yöreyi daha sonra Ä°ngilizler ele geçirdi. Kars’ı daha sonra Ermeniler’e ve Gürcüler’e bırakan Ä°ngilizler buradan çekildi.
Türkiye milli mücadelesi esnasında Kars ili
Kars, KurtuluÅŸ Savaşı‘yla 30 ekim 1920′de kurtarıldı. Kars halkının milli mücadelede gösterdiÄŸi fedakarlıktan ötürü ÅŸehre Gazi ünvanı verildi. 1921 yılında yapılan Moskova ve Kars AntlaÅŸması ile yeni sınırlarına kavuÅŸan Kars, Cumhuriyet‘in ilanından sonra il yapıldı.