HepsiTR.Com - Türkiye Arşivi

Ege göç kavimleriyle Batı Anadolu’yu istila eden Frigler Tokat yöresindeki Çekerek, Tozanlı, Kelkit Çayı boylarında kurulu Hitit kentlerini iÅŸgal etmiÅŸlerdir. M.Ö. 8 ve 7. yy da yüksek düzeyde bir uygarlık kurmuÅŸlardır. MaÅŸat Höyük’te Frigya dönemine ait yapılar ve çeÅŸitli eÅŸyalar bulunmuÅŸtur.

Karadeniz’den gelen Kimmer akınına dayanamayan Frig kavimlerinin yıkılmasıyla M.Ö. 6. yy’da önce Med, daha sonra da Pers egemenliÄŸine giren Tokat, büyük Kapadokya Satraplığının (Pers Eyalet ValiliÄŸi) içinde kaldı. Persler, Komana’daki MA toplantısına karşı kendi Zerdüşt dinlerini yaymak için Zile’ye dört sütunlu bir Andidis ateÅŸ tapınağı ve kırsal alanlarda pek çok ateÅŸgedeler inÅŸa ettiler. Tokat’ın ekonomik ve stratejik önemini gözeten Persler, baÅŸkentleri Persopolis’ten Ege’de Lidya Krallığının baÅŸkenti Åžart merkezine kadar uzanan Kral Yolu’nu Tokat’tan geçirdiler.

M.Ö. 334 ve 332 de Büyük Ä°skender’in hızlı ve hırslı seferi ile Anadolu’daki Pers egemenliÄŸi son bulmuÅŸ, Helenistik çaÄŸ baÅŸlamıştır. Bu dönem baÅŸlangıcında Pers ve Makedon­yalı soyluların egemenlik çatışmaları sürüp gitmiÅŸ, sonunda Pers kökenli Mithritat önderliÄŸinde Pontus Devleti kurulmuÅŸtur. Giderek güçlenen Pontus Kralları Niksar, Turhal ve Zile’de Gazafilaklia denen güçlü kaleler, Komana ve Erbaa’da da tapınak, saray ve villalar yapmışlardır. Karadeniz kıyılarında güçlenen, zamanla Anadolu’nun büyük bir bölümünü egemenlik içine alan Pontuslar, Anadolu’yu istila eden Roma ordularına karşı uzun yıllar süren amansız direniÅŸ sürdürmüşlerse de M.Ö. l. yy da Roma Ä°mparatorluÄŸuna yenik düşmüşlerdir.

Pontus’un güçlü direniÅŸim kırmak için Roma, en güçlü generallerini Küçük Asya’ya gönderir. Amiral Triarius, Sulla, V.Flaccus, Lucullus ve Pompeius büyük mücadeleler verirler. Nihayet M.Ö. 47 de Julius Caesar Zile, Tokat’ye gelir ve Roma “ya baÅŸkaldıran Pontus asıllı Basforos kralı 2. Pharnake’nin orduları ile AltıaÄŸaç mev­kiinde karşılaşırlar. Her ÅŸey beÅŸ saat içerisinde olup bitmiÅŸ, uzaktan gelerek çok büyük zafer kazanan Sezar “Veni, vidi, vici” (Geldim, gördüm, yendim) diyerek Roma’ya bildirmiÅŸtir.400 yıl süren Roma egemenliÄŸi sırasında Tokat ve yöresinde ticaret, bayındırlık ve ulaşım geliÅŸmiÅŸ, kentler imar edilmiÅŸ, Komana, Niksar, Zile ve Sulusaray’ın önemi artmıştır. Tokat Müzesi’nde Roma dönemine ait birçok eser bulunmaktadır. Niksar’ın Leylek Pınar, Ayvaz, Harmancık, Çanakçı deresi ile Kaleiçi’nde, Zile’nin ören yerlerinde ve Sulusaray ilçesinde Roma dönemine ait birçok kalıntı bulunmuÅŸtur.

Roma döneminde imparatorluk 395 ‘te DoÄŸu ve Batı olarak bölündüğünde Tokat ,DoÄŸu Bizans sınırları içinde kaldı. Bu dönemdeki en önemli geliÅŸme, Hristiyan-Bizans uygarlığının Anadolu’da yayılması, yeni bir kültür ve sanat baÅŸlatmış olmasıdır. Ma ve Anaitis gibi ta­pınakları olan Komana kenti giderek önemini yitirdi. Hristiyan halk Turhal yakınlarındaki Dazimnodis ve Tokat Kalesi’nin bulunduÄŸu Evdoksia’ya göç ettiler. 6-7-8. yy Sasani ve Arap devletleri Bizans’ın en önemli doÄŸu soru­nu oldu. Tokat ve yöresi zaman zaman Ä°stanbul’un fethine giriÅŸen Arap akıncılarının eline geçti. 10 ve 11. yy’da Türkmen ve göç gazaları ile baÅŸlayan Türk-Bizans teması Sultan Alp Arslan’ın 1071 Malazgirt Savaşı’ndan sonra Bi­zans’ın geri çekilmesine dönüştü. KutalmışoÄŸlu Süleyman Åžah ve Gümüştekin Ahmet Gazi’nin orduları Anadolu’nun büyük bölümünü ele geçirerek bağımsız beylikler kurdular.

Büyük Selçuklu Ä°mparatoru Sultan Melik Åžah’ın komutanlarından Gümüştekin Ahmet Gazi, 1071 Malazgirt Savaşından sonra orduları ile Anadolu’ya geldi. Önce Sivas’ı ve 1095 yılında da Niksar’ı baÅŸkent yaptı. Daha sonra Tokat, Zile, Turhal, Zonusa’yı birliÄŸine kattı. Anadolu Selçuklu Devleti’nden ayrı, bağımsız bir devlet kuran DaniÅŸmendoÄŸulları daha sonra Kayseri ve Malatya’yı da alarak güçlendiler. Güneye inerek Antakya Bohemont PrensliÄŸine, Akdeniz’de de Klikya krallığına son verdiler. Anadolu’nun TürkleÅŸmesinde önemli baÅŸarılan olan Melik Ahmet Gazi, Trabzon-Rum Krallığı ‘na, Haçlı ordularına karşı mücadele vermiÅŸ, kardeÅŸ Türk devleti olan Anadolu Selçukluları ile de zaman zaman çatışmalara girmiÅŸtir.DaniÅŸmend eserlerinin çoÄŸu Niksar ve Tokat’ta bulunmaktadır. DaniÅŸmend oÄŸullarının Tokat yöresindeki egemenliÄŸi Selçuklu Sultanı 2. Kılıçarslan’a kadar sürmüştür.

12. yy ortalarına kadar süren Selçuklu, DaniÅŸmend çekiÅŸmesine son veren 2.Kılçarslan tüm DaniÅŸmend birliÄŸini kendine katar ve 1186 yılında Türklerin feodal devlet anlayışına uyarak ülkesini 11 oÄŸlu arasında paylaÅŸtırır. Tokat, oÄŸullarından Rüknettin Süleyman’a düşer. An­cak kardeÅŸler arası uyuÅŸmazlıkların tehlikeli boyutlara ulaÅŸtığını gören Süleyman Åžah, yeni­den devlet bütünlüğünü saÄŸlar. Anadolu Selçuklu devletinin en önemli ve güçlü zamanı Tokat’ta 6 yıl emirlik yapan Alaettin Keykubat’ın dönemidir. 1220 yılında tahta çıkan Alaettin Keykubat ülke sınırlarını geniÅŸletir. Kentleri imar eder, huzur ve güveni saÄŸlar. 1236 yılında Kayseri’de yediÄŸi av etinden zehirlenip ölen Alaatin Keykubat’ın yerine oÄŸlu 1. Gıyasettin Keyhüsrev tahta geçer. Genç sultanın dirayetsizliÄŸi, emirlerle uyuÅŸamama nedeni ile göç kafileleri ve nihayet önü güçlükle alman Babai ayaklanmaları devleti zayıflatmış ve MoÄŸolların ülkeye girmesini önleyememiÅŸtir. 1243 KösedaÄŸ Savaşı devletin kötü kaderini belirlemiÅŸ ve ülke MoÄŸol baskısı altında kalmıştır. Bu olumsuz geliÅŸmeleri durdurmak için Selçuklu sultanlarıyla MoÄŸol hanları arasında kilit adam olan Pervane Muinettin Süleyman, birliÄŸi sağ­lamak yerine, kiÅŸisel ihtirasları ile olayları daha da çıkmaza sokmuÅŸ, nihayet 13. yy sonlarında Anadolu Selçuklu Devleti Ä°lhanlı MoÄŸollarının egemenliÄŸi altına girmiÅŸtir. Pervane Süleyman iktidarında olan Tokat’ta, bugün Gökmedrese diye anılan çinileri ile ünlü Pervane Külliyesi inÅŸa edilmiÅŸtir.

Cengiz Ä°mparatorluÄŸu parçalandıktan sonra 1256 yılında kurulan Ä°lhanlı Devleti Türk ve Ä°ran kültürü altındaydı. Anadolu Selçuklu devletine son veren ve yarım yüzyıla yakın Or­ta ve DoÄŸu Anadolu’ya egemen olan Ä°lhanlılar bölgedeki siyasi ve ekonomik üstünlüklerinin yanı sıra Tokat, Zile ve Niksar’da eserler bırakmışlardır.

Ä°lhanlı Devleti’nin son yıllarında Anadolu valisi TimurtaÅŸ, Mısır’a kaçmış ve yerine yakını Ertana (Eratna) Beyini bırakmıştı. Bir süre sonra 1340 yılında Emir Ertana bölgede bağımsız bir hükümdarlık kurdu. Tokat’ı egemenlik alanı içinde alan ve halkın “Köse Peygamber” diye sevdiÄŸi Emir Ertana 1352 yılında ölünce, emirlerin kavgaları ve ayaklanmaları yönetimi zayıflattı. Parçalanmaya baÅŸlayan Ertana ülkesi Tokat ve Niksar yörelerinde TacettinoÄŸulları, Hacı KutluÅŸah ve diÄŸer beylerin egemenlik çatışmaları ile çökmeye baÅŸladı. Nihayet 2. Ertana hükümdarı Alaattin Ali, kendi döneminde bu huzursuzlukları önlemeye çalışan devlet adamıydı. Kadı Burhanettin büyük mücadeleler sonunda yönetime karşı bağımsızlığını ilan etti. Bu büyük beyliÄŸi Sivas’tan yönetmeye baÅŸlayan Kadı Burhanettin, kendisine bağımlı olmak istemeyen Tokat, Niksar, Zile ve Turhal emirle­ri ile ÅŸiddetli çatışmalara girdi, Tokat’ı sık sık kuÅŸattı ise de baÅŸarılı olamadı. Aynı zamanda ÅŸair olan Kadı Burhanettin, Osmanlı hükümdarı Yıldırım Beyazıt ile savaÅŸtı. 1398′de de Akkoyunlu hükümdarı ile girdiÄŸi savaÅŸta öldürüldü. Kadı Burhanettin ile emirler arasında bitmez tükenmez çatışmalardan usanan Tokal halkı, Osmanlı Sultanı Yıldırım Bcyazıt’a baÅŸvurarak illerinin Osmanlı birliÄŸine katılmasını istediler.

OSMANLI İMPARATORLUĞU DÖNEMİ

1392 yılında Osmanlı BeyliÄŸi’ne katılan Tokat’ın adı Dârü’n Nasr olarak deÄŸiÅŸtirilmiş­tir. Bundan kısa bir süre sonra Anadolu’ya giren Timur orduları Tokat kalesini kuÅŸatmış, ancak elde edemeyince kentte büyük tahribat yapmıştır. Fetret Devri dediÄŸimiz dönemde Åžehzade Çelebi Mehmet’in Amasya ve Tokat yörelerinde ayaklanmaları bastırması, Osmanlı Devleti’nde yeniden dirlik ve düzenlik saÄŸlanması ile Tokat 5 yüzyıl süren Osmanlı birliÄŸi içinde kalmıştır.

Timur, Åžah Ä°smail kuÅŸatmaları, uzun Hasan, Åžah Ä°smail, Karayazıcı, Celali ve diÄŸer ayaklanmaların yakıp yıktığı Tokat, su taÅŸkınları ve yer sarsıntılarının yaptığı hasara raÄŸmen önemini ve geliÅŸimini yitirmemiÅŸtir. BaÅŸta do­kumacılık, yazmacılık, bakırcılık ve dericilik olmak üzere sanayi ve ticaret geliÅŸmiÅŸ, 14 bü­yük han, birçok camii ve medresenin yanı sıra saraylar, hamamlar, köprüler ve çeÅŸmeler yapılmıştır. Yabancı seyyahların ve Evliya Celebi’nin güzellik ve nimetlerini anlatmakla bitiremedikleri Tokat 1617 yılında Valide Sultanlara Voyvodalık olmuÅŸ, ünlü Osmanlı sultanlarının gelip gördüğü orduları ile konakladığı siyasi, kültürel ve ekonomik bir merkez olmuÅŸtur. Tokat, Sivas BeylerbeyliÄŸi’nin sancak merkezi olarak, Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu ‘nda önde gelen kentlerden biri olmuÅŸtur. Gerileme devrinde kervan yollarından uzak kalan ve bir iç kent haline gelen Tokat,’Avrupa’da geliÅŸen sanayi ve teknoloji ile savaÅŸlardan olumsuz etkilenmiÅŸ, giderek bölgeler arası ticaret merkezi olma özelliÄŸini kaybetmiÅŸtir.

1863′te nahiye, 1878′de Mutasarrıflık. 1920′de müstakil Liva olan Tokat, Cumhuriyet’in ilanına kadar kendi kabuÄŸuna çekilmiÅŸtir.

MÄ°LLÄ° MÃœCADELE’DE TOKAT

BilindiÄŸi gibi 19. yüzyılın ikinci yarısında sanayinin geliÅŸmesi, sömürgecilik ve diplomatik iliÅŸkilerin hızlanmasına neden oldu. Bu durum ise aynı zamanda büyük devletler arasında siyasi rekabet, ekonomik çıkar çatışmaları ve anlaÅŸmazlıkları meydana getirdi. Avrupa devletleri, Osmanlı Devleti’ne “Hasta Adam” gözüyle bakıyor ve onu sömürülecek bir devlet; Türk Milleti’ni de idare edilmeye muhtaç bir millet olarak görüyordu.

Osmanlı Devleti’ne gelince; Birinci Dünya Savaşından önce 1911 yılında girdiÄŸi Trablusgarb Savaşı’nda son Afrika topraklarını Ä°ta­ya’ya kaptırmış, 1912-1913 yıllarındaki Balkan SavaÅŸları’nda aldığı maÄŸlubiyetle de Rumeli’deki nüfuzunu kaybetmiÅŸtir.

Çanakkale Savaşına raÄŸmen I. Dünya Savaşı’ndan da yenik ayrılan Osmanlı Devleti, Mondros Mütarekesi gibi haysiyet kırıcı bir antlaÅŸmayı imzalamak mecburiyetinde bırakılmıştır.Türk Milleti’ne esaret zinciri vurmaya yönelik mütarekenin imzalanmasıyla Osmanlı Devleti artık resmen deÄŸilse bile, fiilen yıkılmış sayılmakta idi.Ancak, bütün bu olumsuzluklara raÄŸmen, millet egemenliÄŸine dayalı yeni bir Türk Devle­ti kurma fikri ile yola çıkan Mustafa Kemal Atatürk, Türk Milleti’nin kurtuluÅŸu yönünde hiç bir zaman ümitsizliÄŸe kapılmadı. O, Türk Milleti’nin vatanı, bağımsızlığı, bayrağı, namusu… gibi kutsal saydığı deÄŸerleri korumada her türlü fedakârlıktan kaçınmayacağını çok iyi biliyordu.

Türk Milleti’ne olan güvenini her fırsatta ifade eden Mustafa Kemal Atatürk, 19 Mayıs 1919 günü Samsun’a çıkarak KurtuluÅŸ Savaşı yolunda ilk adımı atmış oldu. Samsun’da baÅŸlayan bu yolculuk Kavak, Havza, Amasya ve Tokat istikametinde devam edecek­tir.

Tokat, Birinci Dünya Savaşı sonlarında Sivas vilayetine baÄŸlı bir sancak merkezi durumunda idi. Bu tarihlerde nüfusu yüz bini aÅŸan Tokat Sancağı’nda, Türkler çoÄŸunlukta, Rum ve Ermeniler ise azınlık durumunda idi. Zile, ReÅŸadiye, Niksar ve Erbaa Tokat’a baÄŸlı kazalardı.

Mondros Mütarekesi’nin imzalandığı günlerde ve hemen sonrasında Anadolu’da baÅŸ gösteren sıkıntı, şüphesiz Tokat Sancağı halkını da üzmüş ve gelecek hakkında endiÅŸeye düşür­müştür. Bilhassa, Tokat’ta azınlık durumunda olan Rumların, merkezi Samsun olmak üzere Tokat’ı da içine alan bölgede Pontus Devleti kurmak istemeleri, Tokat halkının tedirginliÄŸini daha da artırmakta idi. Bu durum karşısında Tokat’ta yaÅŸayan Müslümanlar tedbir amacı ile 25 Åžubat 1919 tarihinde “Karadeniz Türkleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti” Tokat ÅŸubesini kurdular. Bu ÅŸubenin bir ay sonra da merkezi Ä°stanbul’da olan “Vilayeti Åžarkiye Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’ne” baÄŸlandığı bilinmektedir.15 Mayıs 1919′da Yunanlıların Ä°zmir’i iÅŸgal etmeleri Tokat halkı tarafından tepkiyle karşılanır. Tokat ve kazalarında Redd-i Ä°lhak Cemiyetleri kuruldu. Yunan iÅŸgalini protesto etmek amacıyla da 20 Haziran 1919 günü Niksar’da miting yapıldı. Niksar halkı nümayiÅŸ (miting) sonunda alınan kararları “Redd-i Ä°lhak Cemiyeti Reisi Mahir” imzasıyla itilaf Devletleri temsilcileri ile A.B.D. CumhurbaÅŸkanı Wilson’a gönderir. Bu kararlarda “Biz Türk olan her vatan parçasının Türk kalmasını istiyoruz. Siz de buna söz vermiÅŸ idiniz. Åžimdi ise sözünüzde durmadığınızı görüyoruz. Anadolu’ya uzatılacak bir tecavüz bizi öldürmek için uzatılan bir adımdır. Ä°nsaniyet ve adalet namına suikastten vazgeçiniz.” denilmektedir.

Bu arada, 1. Dünya Savaşı’ndan dönen ihtiyat Zabitleri Tokat’ta “Ä°htiyat Zabitleri Teavün Cemiyeti” adı altında bir cemiyet kurdular. Bu cemiyeti kuranlar hem kendi aralarında yardımlaÅŸmayı saÄŸlamak hem de memleket davalarıyla ilgilenmek amacıyla ortaya çıkmışlardır. Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin çalışmalarını yeterli görmeyen ihtiyat Zabitleri: “Memleketin derin yaralarını saracak vatanperver adamları göremiyoruz. Kuvvetli bir heyet yoktur ki, Tokat’ı bu hususta tanıtabilsin. Kendilerini idareden aciz adamlar, bu tehlikeli zamanlarda Tokat halkım nasıl yönetecekler?” diyerek Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Ä°dari Hey eti’ne gençlerin de alınmasını istemiÅŸlerdi. Sonunda istekleri yerine getirilerek gençlerin de Müdafa-i Hukuk Cemiyeti’ne girmeleri saÄŸlanmıştır. Bu durum Tokat’taki mücadele azmine daha da güç kazandırmıştır.

9. Ordu MüfettiÅŸi olarak Anadolu’ya gönderilen Mustafa Kemal PaÅŸa, 26/27 Haziran 1919 gecesini Tokat’ta geçirdi ve ertesi sabah Sivas’a hareket etti. Mustafa Kemal Tokat’a geldiÄŸinde Belediye binasında ÅŸehrin ileri gelenleriyle bir toplantı yaparak memleketin durumu hakkında genel bilgi verdikten sonra Milli Mücadele’nin kaçınılmaz olduÄŸu konusunda Tokatlıları ikna etti. Tabii bu arada Mustafa Ke­mal PaÅŸa’nın bazı engellerle karşılaÅŸtığımı belirtmek gerekir. Mesela, Sivas’a hareketi sırasında Sivas Valisi ReÅŸit PaÅŸa, Mustafa Kemal’i tevkif etmesi için özel olarak görevlendirilir. Ancak Mustafa Kemal PaÅŸa, tedbirliliÄŸi ve ince zekâsı sayesinde bu engelleri aÅŸmayı baÅŸarmıştır.

23 Temmuz 1919′da toplanan Erzurum Kongresi’nde vatanın bütünlüğü ve milletin is­tiklâli ile ilgili kararların alındığı bilinmektedir. Bu kongreye Tokat’tan Rıfat (HamamcıoÄŸlu) Bey ile Sabri Efendi (Emekli Askeri Kâtip) katılmışlardır. Rıfat Bey, kongrede yaptığı konuÅŸmada davalarının “Hak ve istiklal” davası olduÄŸunu belirtmiÅŸtir. Sivas Kongresi’ne Tokat’tan temsilci katılmamasına raÄŸmen, Erzurum Kongresi’nde Temsil Heyeti üyeliÄŸine seçilen Bekir Sami Bey’in Tokatlı olmasından dolayı Tokat’ın Sivas Kongresi’nde temsil edilmiÅŸ olduÄŸunu söyleyebiliriz.

Sivas Kongresi sona erdikten hemen sonra Temsil Heyeti, Damat Ferid PaÅŸa hükümetini istifaya zorlamak amacıyla Ä°stanbul ile haberleÅŸmeyi kesme kararı aldı. Alınan bu karara Tokat da aynen uymuÅŸtur. 12 Ocak 1920′de açılan son Osmanlı Mebusan Meclisi’nde Tokat, Ahmet ve Åževki Beyler ile Ömer Fevzi Efendi tarafından temsil edilmiÅŸtir.

Ä°stanbul’un Ä°ngilizler tarafından iÅŸgal edilmesi ve Ä°ngilizlerin Meclis-i Mebusan’ı basarak bazı Mebusları tutuklayıp sürgüne göndermeleri, diÄŸer illerde olduÄŸu gibi Tokat’ta da nefretle karşılandı. Türk Milleti’ne yapılan bu haksızlıkları protesto etmek için Tokat ve kazalarında mitingler tertip edildi. Ayrıca, bu vahim olayı kınamak amacıyla itilaf Devletleri mümessillerine telgraflar çekildi.

Ä°stanbul’un iÅŸgali ve Mebuslar Meclisi’nin dağıtılmasından sonra artık Ä°stanbul’un dışında yeni bir hükümet kurma fikri iyice kuvvet kazanmaya baÅŸladı. Nihayet, 23 Nisan 1920′de Ankara’da açılan TBMM Ä°stanbul’u tanımadığını ilan etmek suretiyle Türk Milleti’nin kurtarılması görevini üzerine almış oldu. Açılan bu yeni mecliste Tokat’ı temsil eden milletvekilleri ise; Rıfat (HamamcıoÄŸlu) Bey, Hamdi (MütevellioÄŸlu) Bey, Mustafa Vasfi (Süsoy) Bey, Nazım (Eski Harput Valisi) Bey ve Ä°zzet (GençaÄŸaoÄŸlu) Bey’dir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin açıl­ması kararını tepkiyle karşılayan Ä°stanbul Hü­kümeti, Åžeyhülislam Dürrizade Abdullah Efen­di’ye 11 Nisan 1920′de bir fetva verdirerek bu yolla Kuva-yı Milliye ruhunu yok etmeye çalış­tı. Anadolu’nun her tarafına duyurulan bu fetva bazı bölgelerde etkisini göstererek isyanların çıkmasına sebep oldu. Nitekim, 14 Mayıs 1920 günü Postacı Nazım adında biri, Sivas’ın Yıldızeli kazasına baÄŸlı Kaman köyünde isyan etti. Bu isyana karşı tedbir maksadıyla Tokat’ta 50 kiÅŸilik Kuva-yı Milliye kuruldu. Ayrıca Köprübaşı, Niksar Yolu, Çay, Beybağı ve Erenler ma­hallelerinde dışarıdan gelebilecek bir tehlikeye karşı kuvvet bulunduruldu. Bu arada Niksar ve nahiyelerinden de yardım saÄŸlandı.

9 Mayıs 1920′de Postacı Nazım Yenihan Kaymakamlığı’na gönderdiÄŸi mektupta: “Kavak’ta verilen söze itimadan milletçe muhafaza sükuna karar verilmiÅŸken, 50 kiÅŸilik bir müfrezenin sevk edilmesinden arada itimat kalmadı. Ä°steklerimize tahriri cevap alamaz isek muhafa­za sükunu mevcut kuvvetimizle ihlâl edeceÄŸiz” diyordu. Bu isyanın bastırılması için Mustafa Kemal, Zile’de bulunan 3. Kolordu Komutanı Sefahattin Bey’i görevlendirdi. Merkezi Amas­ya’da bulunan 5. Kafkas tümeni Komutanı Yarbay Cemil Cahit (Toydemir) 3. Kolordu’dan al­dığı emir üzerine bir tabur askeri Zile yoluyla Artova’ya, bir baÅŸka taburu da Tokat’tan Yıldızeli’ne gönderdi. Ancak, gönderilen bu birlikler asiler karşısında başırılı olamadılar. Bu durumdan iyice cesaret alan asiler Zile’yi iÅŸgal ettiler. Tümen komutanı Yarbay Cemil Cahit, Yıldızeli’nde bulunan askeri birliÄŸin de desteÄŸi ile Zile’ye girdi ve burayı iÅŸgalden kurtardı. Suçlular ve asiler yakalanarak ağır ÅŸekilde cezalandırıldı. Postacı Nazım, Samsun bölgesinde yakalanarak Amasya’ya getirildi ve idam edildi.

Tokat bölgesinde, TBMM kuvvetlerim uÄŸraÅŸtıran bir baÅŸka isyan ise AynacıoÄŸlu Hasan tarafından çıkarılan isyandır. AynacıoÄŸlu çetesi, AkdaÄŸ MaÄŸdeni doÄŸusunda bulunan Ayvalıközü’nde Binbaşı Çolak Ä°brahim Bey kumanda­sında 2. Kuvva-i Seyyare tarafından dağıtılmasına raÄŸmen AynacıoÄŸlu Hasan, Hükümet kuvvetlerini bir süre uÄŸraÅŸtırdı. Nihayet 1921′de Batı Anadolu’da Yunanlılarla savaÅŸmak ÅŸartı ile teslim oldu.

Bu olayların dışında Tokat ve kazalarında baÅŸka çete olayları da görülmektedir. Bunlar arasında Molla Veli (Artova’nın Çıkrık Köyü), Kürt Bekir (Kazova’nın Munamah Köyü), Koca Molla (Olukalan Köyü), Deli Şükrü (Şıhlar Köyü), Ali ÇavuÅŸ (Fadlı Köyü), Ä°zzet (Erbaa Beldağı Köyü) çeteleri baÅŸta gelmektedir. Bu çetelerden bazılarının Tokat’ta Rum isyanını bastırmasında hükümete yardımcı oldukları da inkâr edilemez.

Anadolu’da Kuva-i Milliye hareketini engellemek ve tamamen ortadan kaldırmak amacıyla Ä°stanbul Hükümeti ‘nin kışkırtmaları sonucunda çıkan isyanlardan baÅŸka bunlardan daha tehlikeli bir durumda olan Rum çeteleri hemen sonra tedhiÅŸ hareketlerine baÅŸladılar. Karadeniz bölgesinde baÅŸlayan Pontusçuluk hareketi. Fener Rum Patrikanesi tarafından kışkırtılıyor ve Yunan hükümetince de destekleniyordu. Merzifon Amerikan Koleji’nde okuyan Rum öğrencileri 1904 yılında gizli Pontus Cemiyeti’ni kurdular. 1908′de de çalışmasını geniÅŸleten Pontus Cemiyeti, “Müdafaa-i MeÅŸruta” ve “Mukaddes Anadolu Rum Cemiyeti” gibi cemiyetler tarafından destekleniyordu. Bunlardan Müdaiaa-i MeÅŸruta Cemiyeti’nin bir ÅŸubesi de Tokat’ta açıldı. Mondros Mütarekesi’nden sonra iyice azıtan Rumlar, bilhassa Tokat’ın Erbaa, Niksar ve ReÅŸadiye kazalarında faaliyette bulunuyorlardı. Rum çetelerinin bu bölgelerde köyleri bastıkları, ırza geçtikleri, Müslümanları öldürdükleri, evleri yakıp malları gasp ettikleri bilinmektedir.